તા. ૮ અને ૯ માર્ચના રોજ ગુજરાત બિરાદરીનું વાર્ષિક સંમેલન અમદાવાદમાં અપંગ માનવ મંડળમાં યોજાયું હતું. ગ્રામરચનાના ક્ષેત્રે અનોખી ભાત ઉપસાવીને સમગ્ર વિશ્વનું ધ્યાન ખેંચનાર શ્રી અણ્ણા સાહેબ હજારે આ મિલનના અતિથિવિશેષપદે હતા. તેમણે આ પ્રસંગે મૂલ્યનિષ્ઠ સમાજનું નિર્માણ અને ગ્રામનવરચનાના વિષયને સાંકળી લેતું પ્રભાવશાળી વક્તવ્ય આપ્યું હતું. તા. ૭મી માર્ચના રોજ એચ.કે. કૉલેજમાં યોજાયેલ જાહેર સભામાં તેમણે ભ્રષ્ટાચાર અને નાગરિકની ભૂમિકા વિશે પોતાના વિચારો પ્રગટ કર્યા હતા. આ બન્ને પ્રવચનોનો સારાંશ વાચકોના લાભાર્થે રજૂ કરીએ છીએ. -સં.

સ્વામી વિવેકાનંદજીએ કહેલું કે માનવતા જ મનુષ્યનો સાચો ધર્મ છે. પડોશી ધર્મ જ મુખ્ય ધર્મ છે. પરંતુ આજે આપણે આ ભૂલી ગયા છીએ. આજે સહજીવન શક્ય જ નથી રહ્યું. બે કુટુંબોથી શરૂ કરીને ગામ અને રાષ્ટ્ર સાથે રહી શકતા નથી. સ્વામી વિવેકાનંદજીએ કહેલું કે એક કૂતરો પણ ભૂખ્યો નહીં રહે ત્યારે રાષ્ટ્ર ઐશ્વર્યશાળી બનશે. ગાંધીજીએ આ જ વાત પોતાની રીતે રજૂ કરેલી અને ગ્રામોત્થાનની વાત કરી હતી.

ગ્રામોત્થાન એટલે આજે ખ્યાલ એવો છે કે મકાનો બાંધવા, રસ્તા બાંધવા, પાણી ભેગું કરવું, પરંતુ ગાંધીજીની વિકાસની ક્લ્પના આ ન હતી. તેઓ તો માણસને બેઠો કરવા ઈચ્છતા હતા. જ્યાં સુધી માણસ નહીં બદલાય ત્યાં સુધી ગામ, દેશ, વિશ્વ નહીં બદલાય. પશુ અને પક્ષીનો સમાજ નથી હોતો. માણસ માટે સમાજ બને છે અને સમાજના ધારણ પોષણ માટે નિશ્ચિત મૂલ્યો નક્કી કર્યાં છે.

આદમીને બદલવા માટે આદમીની વૃત્તિ બદલવી પડે. તેને સ્વહિતને બદલે સમાજહિત વિશે વિચારતા કરવા પડે. લોકોમાં સામાજિક્તા વધે તે જરૂરી છે.

અમે આ માટે એક ગામ. રાલેગાંવ સિદ્ધિમાં કામ કર્યું. તેમાં સફળતા મળી છે એટલે હવે ૩૦૦ ગામડાં પસંદ કરીને કામ શરૂ કર્યું છે. રાલેગાંવ સિદ્ધિ ગામ અભાવગ્રસ્ત હતું. રોજગાર નહોતા – દારૂ- લૂંટ પૂરજોશમાં હતાં; તેમાં આજે પરિવર્તન થયું છે. દલિતો પર ૬૦ હજારનું દેણું હતું તે ગામે ભરી દીધું. દલિતો મંદિરમાં પ્રવેશે છે, એક જ કૂવેથી પાણી ભરે છે અને બધાં ગ્રામજનો એક સાથે ઉત્સવો – તહેવારો ઉજવે છે. સ્કૂલ માટે રૂ. ૨૨ લાખનું મકાન પોતાના ફાળામાંથી અને શ્રમથી બનાવ્યું છે. બહારથી એક પણ પૈસો લીધો નથી. અમારે ત્યાંના છાત્રાલયમાં અમે નાપાસ થયેલા – નબળા વિદ્યાર્થીઓને દાખલ કરીએ છીએ અને તેનું પરિણામ ૯૦ થી ૯૫ ટકા આવે છે.

માણસને બદલવા માટે બે-ત્રણ બાબતો વિચારવી જરૂરી છે :

(૧) જે સમાજને બદલવો છે તે સ્વાર્થી છે. તેને જ્ઞાન નથી જોઈતું. ફાયદો જોઈએ છે, તેથી પ્રથમ તો તેને ફાયદો થાય તેવાં કામો શરૂ કરવાં જોઈએ. અમે પાણીની તક્લીફવાળા ગામોમાં પ્રથમ તો પાણીની સગવડ થાય તેવું આયોજન કરીએ છીએ. (૨) નેતાગીરી ચારિત્રશીલ હોવી જોઈએ. આજે તેનો અભાવ છે તેથી તેમનો પ્રભાવ પ્રજા પર નથી પડતો. કાર્યકરોની જીવનશૈલીની અસર પ્રજા પર પડે છે. (૩) જીવન મોજમઝા માટે નથી. જીવનનું કર્તવ્ય સેવા છે એ પ્રજાને સમજાવવું જોઈએ. અમે આ માટે એક હજાર યુવાનો તૈયાર કરીને ગામડામાં મોકલવાનું નક્કી કર્યું છે. યુવાને વિચારવું જોઈએ કે જીવનમાં શું મેળવવું છે? મેં મારા જીવનમાં શોધ કરી છે. જો ખાવું પીવું એ જ જીવન હોય તો પશુ અને માણસમાં શો ફેર છે? બધામાં એક ચેતનશક્તિ છે. ચેતન વગરના દેહની કોઈ કિંમત નથી. જીવનનું તત્ત્વજ્ઞાન સમજાશે નહીં ત્યાં સુધી મૂલ્યનિષ્ઠ સમાજ નહીં બને.

માણસ બદલવાનું કામ અધૂરું છે. ટીકા થશે. પણ કામ છોડવું નહીં. છોડવું એ તો દોષ છે. જે પોતાના માટે જીવે છે તે મરે છે. અને જે બીજા માટે જીવે છે તે સદીઓ સુધી જીવે છે. સેવા કરનારે અપમાન સહન કરવાં પડશે. વિરોધનો વિરોધ નથી કરવાનો; વિરોધ આપણા કામથી શાંત થશે.

માનવી જન્મથી શરૂ કરીને સતત કંઈક મેળવવાની દોડમાં રહે છે. પરંતુ મૃત્યુ વખતે કંઈ સાથે નથી આવતું. મારા ચિત્તમાં આ પ્રશ્ન ઘણા સમયથી ઘુમરાતો હતો અને અંતે થાકીને આપઘાત કરવાનું વિચારેલું. આ સમયે દિલ્હી સ્ટેશને સ્વામી વિવેકાનંદજીનું પુસ્તક વાંચવા મળ્યું અને મારા જીવનની દિશા બદલાઈ ગઈ. યુદ્ધ સમયે મારા સાથીઓને મૃત્યુ પામતા જોયા અને હું બચી ગયો તેનો અર્થ મને એ સમજાયો કે મારા જીવનનો કોઈ હેતુ છે, મારો પુનર્જન્મ થયો. લગ્ન ન કરવાનું નક્કી કર્યું અને આર્મીમાંથી વહેલો નિવૃત્ત થયો અને રાલેગાંવ આવ્યો. ત્યારે એ ગામમાં કોઈ રોજગારી નહોતી. દારૂની ૪૦ ભઠ્ઠી હતી. ત્યાં મેં કામ શરૂ કર્યું અને ગામની નવરચના કરી. આજે ગામ સ્વાવલંબી તો બન્યું જ છે. બહર માલ મોકલે છે.

આ દેશના પતનના કારણોમાં મુખ્યત્વે સામાજિક દાયિત્વનો અભાવ તથા ભ્રષ્ટાચાર છે. આને વિશે નાગરિકોએ ગંભીરતાથી વિચારવું પડશે. આપણે કોઈ વ્યક્તિ, પક્ષ સામે આંદોલન નથી ચલાવવું. આ વૃત્તિ સામે લડવાનું છે. પૈસા ખાવાવાળાને રોકવા એજ અમારો હેતુ નથી, અમારે સમાજ પરિવર્તન કરવું છે. માનવને બદલવો છે. આજે તો નાગરિકોને પોતાના અધિકારોનું ભાન નથી, તેને જાગૃત કરવો પડશે.

(‘બિરાદર’ પત્રિકાના સૌજન્યથી)

Total Views: 23
By Published On: April 25, 2022Categories: Anna Hajare0 CommentsTags: , ,

Leave A Comment

Your Content Goes Here

જય ઠાકુર

અમે શ્રીરામકૃષ્ણ જ્યોત માસિક અને શ્રીરામકૃષ્ણ કથામૃત પુસ્તક આપ સહુને માટે ઓનલાઇન મોબાઈલ ઉપર નિઃશુલ્ક વાંચન માટે રાખી રહ્યા છીએ. આ રત્ન ભંડારમાંથી અમે રોજ પ્રસંગાનુસાર જ્યોતના લેખો કે કથામૃતના અધ્યાયો આપની સાથે શેર કરીશું. જોડાવા માટે અહીં લિંક આપેલી છે.

Facebook
WhatsApp
Twitter
Telegram