Shankara, with his great intellect, I am afraid, had not as great a heart. Ramanuja’s heart was greater. He felt for the downtrodden, he sympathised with them. …he opened the door to the highest spiritual worship from the Brahmin to the Pariah. That was Ramanuja’s work. (Complete Works of Swami Vivekananda, Vol. 3, Pg. 265)

शंकर की प्रतिभा प्रखर थी, किन्तु उनका हृदय रामानुज के समान उदार नहीं था । रामानुज का हृदय शंकर की अपेक्षा अधिक विशाल था | उन्होंने पददलितों की पीड़ा का अनुभव किया और उनसे सहानुभूति की । … इसीके साथ उन्होंने ब्राह्मण से लेकर चाण्डाल तक सब के लिए सर्वोच्च आध्यात्मिक उपासना का द्वार खोल दिया । यह था रामानुज का कार्य !

મને કહેતાં જરા સંકોચ થાય છે કે શંકરાચાર્યમાં પ્રબળ મેધાશક્તિ હતી, પણ હૃદયની વિશાળતા એટલી મહાન નહોતી. રામાનુજનું હૃદય વિશાળ હતું. તેમને પતિતો માટે, કચડાયેલા લોકો માટે દિલમાં લાગી આવતું; એમનામાં એ લોકો માટે સહાનુભૂતિ હતી. એમણે બ્રાહ્મણથી માંડીને ભંગી સુધી સૌને માટે સર્વોચ્ચ આધ્યાત્મિક ઉપાસનાનાં દ્વાર ખુલ્લાં કર્યાં. એ હતું રામાનુજાચાર્યનું કાર્ય. (સ્વામી વિવેકાનંદ ગ્રંથમાળા ભાગ. ૪ પૃ. ૧૫૧)

শঙ্কর মহামনীষী ছিলেন বটে, কিন্তু বোধ হয় তাহার হৃদয় মস্তিষ্কের অনুরূপ ছিল না। রামানুজের হৃদয় শঙ্করের হৃদয় অপেক্ষা উদার ছিল। পতিতের দুঃখে তাঁহার হৃদয় কাঁদিল, তিনি তাহাদের দুঃখ মর্মে মর্মে অনুভব করিতে লাগিলেন। …তিনি ব্রাহ্মণ হইতে চন্ডাল পর্যন্ত সকলের নিকট উচ্চতম আধ্যাত্মিক উপাসনার পথ উন্মুক্ত রাখিলেন । এইরূপে রামানুজের প্রচারকার্য চলিল।

శంకరాచార్యులకు మహోజ్జ్వల బుద్ధివైభవంతో సమమైన హృదయ వైశాల్యం లేదని నా భావం. రామానుజాచార్యుల మహోదారమైంది. పీడితులకోసం ఆయన హృదయం బాధపడింది. వారిపట్ల ఆయనకు సానుభూతి కలిగింది. ఉత్తమాధ్యాత్మిక పూజావకాశాన్ని బ్రాహ్మణుడు మొదలు మాలవాని వరకు, ప్రతివానికీ కల్పించాడు. శ్రీరామానుజులవారు చేసిన గొప్పపని!

ଶଙ୍କର ମହାମନୀଷୀ ଥିଲେ ସତ; କିନ୍ତୁ ବୋଧ ହୁଏ ତାଙ୍କ ହୃଦୟ ତାଙ୍କ ମସ୍ତିଷ୍କ ଅନୁରୂପ ନ ଥିଲା । ରାମାନୁଜଙ୍କ ହୃଦୟ ଶଙ୍କରଙ୍କଠାରୁ ପ୍ରଶସ୍ତତର ଥିଲା । ପତିତର ଦୁଃଖରେ ତାଙ୍କ ହୃଦୟ କାନ୍ଦିଥିଲା; ସେ ସେମାନଙ୍କ ଦୁଃଖ ମର୍ମେ ମର୍ମେ ଅନୁଭବ କରୁଥିଲେ । … ସେ ଚଣ୍ଡାଳରୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଉଚ୍ଚତମ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଉପାସନାର ପଥ ଉନ୍ମୁକ୍ତ ରଖୁଥିଲେ । ଏହିପରି ରାମାନୁଜଙ୍କର ପ୍ରଚାରକାର୍ଯ୍ୟ ଚାଲିଲା ।

Total Views: 117
Bookmark(0)