It is very easy to say, “Hate nobody, resist not evil,” but we know what that kind of thing generally means in practice. When the eyes of society are turned towards us, we may make a show of non-resistance, but in our hearts it is canker all the time. We feel the utter want of the calm of non-resistance; we feel that it would be better for us to resist. (Complete Works of Swami Vivekananda, Vol. 1, Pg. 40)

यह कहना बड़ा सरल है कि ‘किसीसे घृणा मत करो, किसी अशुभ का प्रतिरोध मत करो’, परन्तु हम जानते है कि इसे कार्यरूप में परिणत करना क्या है। जब सारे समाज की आँखे हमारी ओर लगी हों, तो हम अप्रतिरोध का प्रदर्शन भले ही करें, परन्तु हमारे हृदय में वह सदैव कुरेदती रहती है। अप्रतिरोध का शांतिजन्य आभाव हमें निरन्तर खलता रहता है; हमें ऐसा लगता है कि प्रतिरोध करना ही अच्छा है।

‘‘કોઈને ધિક્કારો નહિ, અનિષ્ટનો પ્રતિકાર ન કરો.’’ એમ કહેવું સહેલું છે, પણ વ્યવહારમાં એ કેટલું મુશ્કેલ છે તે આપણે જાણીએ છીએ. સમાજની આંખો આપણા ભણી ઠરેલી હોય ત્યારે આપણે સામનો ન કરવાનો દેખાવ કરીએ છીએ. પણ આપણા હૃદયના ઊંડાણમાં તે હંમેશાં સડારૂપે રહેલ હોય જ છે; સામનો ન કરવાથી આવતી શાંતિનો આપણામાં સદંતર અભાવ હોય છે; સામનો કરીએ તો વધુ સારું, એવી આપણી ભાવના હોય છે.

এ-কথা বলা অতি সহজ যে, ‘কাহাকেও ঘৃণা করিও না, কোন অমঙ্গলের প্রতিকার করিও না’; কিন্তু কার্যক্ষেত্রে ইহার কি অর্থ দাঁড়ায়, তাহা আমরা জানি। যখন সমগ্র সমাজের চক্ষু আমাদের দিকে, তখন আমরা ‘অপ্রতিকার’-এর ভাব দেখাইতে পারি, কিন্তু বাসনা দিবারাত্র দূষিত ক্ষতের ন্যায় আমাদের শরীর ক্ষয় করিতে থাকে। যথার্থ অপ্রতিকার হইতে প্রাণে যে শান্তি আসে, আমরা তাহার একান্ত অভাব অনুভব করি; মনে হয়—প্রতিকার করাই ভাল ছিল।

ఎవ్వరినీ ద్వేషించవద్దు, చెడుకు ప్రతీకారం చెయ్యకు” అని చెప్పడం సులభమే కాని, అనుష్ఠానాన్ని చూసేసరికి ఆ విధమైన బోధనల తాత్పర్యం మనకు బోధపడుతుంది. లోకుల కళ్లముందు మనం అప్రతీకారాన్ని నటించవచ్చు, కాని మన అంతరంగంలో అంత సేపువున్న కుళ్లు మనకు తెలుసు. ప్రతిఘటింపకుండా చేసే ప్రశాంతి మనలో శూన్యమని మనకు అనుభవమే. ప్రతిఘటించడమే సబబని మనకు తోస్తుంది.

Total Views: 100
Bookmark(0)