૧૨. હિંદુ ધર્મની પરિપૂર્ણતા એવા બૌદ્ધ ધર્મનો સાર

વિવેકાનંદ ઈન ઇંડિયન ન્યૂઝ પેપર્સ, પૃ. ૭૩.

(ધ ઇંડિયન મિરર, જૂન ૨૯, ૧૮૯૫)

સને ૧૮૯૩ના સપ્ટેમ્બરની ૨૬મીએ શિકાગોમાં બૌદ્ધોની ઉપસ્થિતિમાં સ્વામી વિવેકાનંદે આપેલું પ્રવચન મેકનીલીના ‘હિસ્ટરી ઑફ ધ પાર્લામેન્ટ ઑફ રિલીજન્સ’નામના પુસ્તકની આવૃત્તિમાં પ્રકાશિત થયેલું છે. એનું સમાપન નીચેના શબ્દોમાં કરવામાં આવ્યું હતુંઃ

“તમારા વિના અમે કે અમારા વિના તમે રહી શકો એમ નથી. તો સમજી લો કે આ અલગતાએ સમજાવ્યું છે કે બ્રાહ્મણના (sic) મસ્તક અને દર્શન વિના તમે અને તમારા હૃદય વિના અમે જીવી શકીએ એમ નથી. બૌદ્ધ અને બ્રાહ્મણની અલગતાને કારણે જ હિંદનું પતન થયું છે. આ કારણે જ ૧૦૦૦ વર્ષોથી ભારત વિજેતાઓનું દાસ બન્યું છે. તો ચાલો આપણે બ્રાહ્મણની અદ્ભુત બુદ્ધિનું મહાગુરુ (બુદ્ધ)ના હૃદય, ઉદાત્ત આત્મા અને અદ્ભુત કરુણા સાથે સંયોજન કરીએ.” (1.517)