૧૯. રાજયોગ વિશે
યોગનું પ્રથમ પગથિયું યમ છે. યમમાં પ્રતિષ્ઠિત થવા પાંચ વસ્તુઓ જરૂરી છેઃ (૧) મન, વચન અને કર્મ વડે કોઈની હિંસા [...]
૧૮. પ્રાણાયામ
સૌથી પહેલાં આપણે પ્રાણાયામનો અર્થ સમજવાનો થોડોક પ્રયત્ન કરીશું. અધ્યાત્મશાસ્ત્રમાં પ્રાણ એટલે વિશ્વમાં રહેલી શક્તિનો એકંદર સરવાળો. તત્ત્વજ્ઞાનીઓના સિદ્ધાંત પ્રમાણે [...]
૧૭. એકાગ્રતા
એકાગ્રતા એ સર્વ જ્ઞાનનો સાર છે, તેના વિના કંઈ થઈ શકે નહીં. સામાન્ય માણસમાં તેની વિચારશક્તિનો નેવું ટકા ભાગ વ્યર્થ [...]
૧૬. ધર્મની સાબિતી
ધર્મ વિષે મોટો પ્રશ્ન એ પુછાય છે કે તે શા માટે એટલો અવૈજ્ઞાનિક છે? ધર્મ એ વિદ્યા હોય તો બીજી [...]
૧૫. રાજયોગનો હેતુ
યોગને ખાસ કરીને ધર્મની નૈતિક બાજુ કરતાં વધુ તો ધ્યાનાત્મક બાજુ સાથે વધારે સંબંધ છે, જો કે નૈતિક બાજુની થોડીક [...]
૧૪. એકાગ્રતા અને પ્રાણાયામ
માણસ અને પશુ વચ્ચે મુખ્ય તફાવત તેમની મનની એકાગ્રતાની શક્તિમાં રહેલો છે. કોઈ પણ કાર્યક્ષેત્ર માંહેની બધી સફળતાઓ આનું પરિણામ [...]
૧૩. યોગનું વિજ્ઞાન
(તારીખ ૧૩મી એપ્રિલ, સને ૧૯૦૦ના રોજ કેલિફોર્નિયામાં આલામેડાના ટક્ર હોલમાં અપાયેલું વ્યાખ્યાન) (ઇડા એન્સેલે લખેલા ભાષણની છૂટીછવાઈ નોંધોનો આ ભાગ [...]
૧૨. વ્યવહારુ ધર્મઃ પ્રાણાયામ અને ધ્યાન
(તા. ૦પ/૦૪/૧૯૦૦ ના રોજ સાન્ફ્રાન્સિસ્કોમાં સ્વામીજીનું પ્રવચન) વ્યવહારુ ધર્મ વિશેનો દરેકનો વિચાર પોતાની વ્યાવહારિક્તાની સિદ્ધાંતસમજ અને એના દૃષ્ટિકોણ ઉપર આધાર [...]
૧૧. ધ્યાન
(ઈ.સ. ૧૯૦૦ના એપ્રિલની ૩જી તારીખે સાન્ફ્રાન્સિસ્કોના વોશિંગ્ટન હોલમાં અપાયેલું વ્યાખ્યાન.) બધા ધર્મોએ ‘ધ્યાન’ ઉપર ભાર મૂક્યો છે. મનની ધ્યાનાવસ્થાને યોગીઓ [...]
૧૦. પ્રાણાયામ
(તા. ૨૮/૦૩/૧૯૦૦ ના રોજ સાન્ફ્રાન્સિસ્કોમાં આપેલું ભાષણ) (સ્વામી વિવેકાનંદ, હીઝ સેકન્ડ વિઝીટ ટુ ધ વેસ્ટ, પૃ. ૪૬૧, પ્રમાણે આ પ્રવચન [...]
૯. સ્વામી વિવેકાનંદ દ્વારા ધ્યાન વિશે વર્ગમાં માર્ગદર્શન
(સાનફ્રાન્સિસ્કોમાં, ૨૬ માર્ચ, ૧૯૦૦ના રોજ આપેલા વાર્તાલાપની મિ. ફ્રેંક ર્હોડહેમલની નોંધો, ન્યૂ ડિસ્કવરિઝ. વૉ. ૬: ૧૦) પહેલો મુદ્દો આસનનો છે. [...]
૮. એકાગ્રતા
(ઈસવીસન ૧૯૦૦ના માર્ચની ૧૬મી તારીખે સાન્ફ્રાન્સિસ્કોના વોશિંગ્ટન હોલમાં અપાયેલું વ્યાખ્યાન) વેદાંત સોસાયટી સાઉથ કેલિફોર્નિયાએ અમેરિકા માટે સર્વ હક સ્વાધીન રાખેલાં [...]
૭. મનની શક્તિ
કારણ કાર્ય બને છે. એમ નથી કે કારણ એક વસ્તુ હોય અને કાર્ય તેના પરિણામે બનતી બીજી જ વસ્તુ હોય. [...]
૬. મનોવિજ્ઞાનની અગત્ય
પશ્ચિમના દેશોમાં માનસશાસ્ત્ર વિશેનો ખ્યાલ બહુ નીચલી કક્ષાએ ઊતરી ગયેલો છે. માનસશાસ્ત્ર તો વિજ્ઞાનોનું પણ વિજ્ઞાન છે, પરંતુ પશ્ચિમમાં તેને [...]
૫. મનની શક્તિઓ
(તારીખ ૮મી જાન્યુઆરી સને ૧૯૦૦ના રોજ કેલિફોર્નિયા પ્રાન્તના લોસ એન્જલ્સ શહેરમાં અપાયેલ વ્યાખ્યાન) દુનિયા આખીમાં યુગે યુગમાં અલૌકિક તત્ત્વમાં શ્રદ્ધા [...]
૪. સીમાંકનની રેખા
(‘વ્યવહારુ વેદાંત વિશે સૂચનો’ના વર્ગ પછીની પ્રશ્નોત્તરીનાં શ્રીમતી એલિસ હેન્સબરોનાં સંસ્મરણોમાંથી) પ્રશ્નઃ સ્વામી, બધી વસ્તુઓ એક જ હોય તો કોબી [...]
૩. વ્યવહારુ આધ્યાત્મિકતા અંગે સૂચનાઓ
(કેલિફોર્નિયાના લોસ એન્જલ્સ શહેરમાં ‘હોમ ઓફ ટ્રુથ’ નામના સ્થળે અપાયેલ વ્યાખ્યાન) આજે સવારે હું તમારી સમક્ષ પ્રાણાયામ તથા બીજી ક્રિયાઓ [...]
૨. મનોવૈજ્ઞાનિક કે આધ્યાત્મિક અન્વેષણની ભૂમિકા
પશ્ચિમમાં સ્વામી વિવેકાનંદથી ચર્ચાઓમાં ભાગ લેવાનું બહુ બનતું નહીં. એક વખત ‘માનસિક ઘટનાઓને વૈજ્ઞાનિક ભૂમિકાથી સિદ્ધ કરી શકાય કે નહીં.’ [...]
૧. રાજયોગ પરના પાઠો
(આ અને હવે પછીના રાજયોગ પરના પાઠો ઇંગ્લેન્ડના વર્ગ વ્યાખ્યાનની સંગ્રહાયેલી નોંધ પરથી તૈયાર કરાયેલા છે.) પ્રાણ સર્જનનો સિદ્ધાંત એવો [...]
